Në bazë të rregullorës nr. 02/24 të datës 22.07.2024 për studime master ju bëjmë me dije se ekzemplari i punimit master të kandidatit Osman BEKTESHI me titull: “NDIKIMI I KURANIT FISNIK NË LETËRSINË SHQIPE” gjindet në bibliotekën e Fakultetit dhe të interesuarit mund ta shfletojnë deri më datë 27.07.2025.
ABSTRAKTI
Nga
Mentori: Prof. Asoc. Dr. Sulejman Osmani
Ky studim trajton praninë, përhapjen dhe ndikimin e Kuranit famëlartë në jetën shpirtërore, arsimore dhe letrare të shqiptarëve nëpër shekuj. Duke u nisur nga fillimet e mësimit të Kuranit nëpër mektebe dhe medrese, punimi ndalet në zhvillimin e institucioneve tradicionale të dijes islame, përfshirë mësimin përmendsh (hifzin), praktikat e shpjegimit të tekstit kuranor-tefsirin dhe trashëgiminë e leximit drejt dhe bukur të Kuranit fisnik-texhvidin. Në mënyrë të veçantë, hulumtohet roli i dijetarëve shqiptarë në shkrimin dhe përhapjen e tefsirit në gjuhën shqipe, si dhe sfidat që kjo dije përjetoi në periudhën komuniste dhe ringjalljen pas viteve të ’90-ta.
Në pjesën e dytë të studimit analizohet ndikimi i Kuranit në letërsinë popullore, me theks në këngët edukative, pastaj analizohen motivet fetare në rrëfimet epike, ninullat dhe fjalorin e përditshëm, ku vërehet ndërthurja natyrore e besimit islam me shprehjet folklorike e letrare.
Së fundmi, kapitulli i tretë ndalet te lidhja e letërsisë alhamiado shqiptare me Kuranin, duke përfshirë kontekstin historik të shkrimeve në alfabet arab, përkthimet kuranore të kësaj periudhe dhe analizën e jetës dhe veprës së disa prej autorëve më të njohur siç ishin: Hasan Zyko Kamberi, Nezim Frakulla e Muhamed Kyçyku-Çami.
Ky studim përpiqet të dëshmojë se Kurani nuk është vetëm një tekst i shenjtë për besimtarët, por është edhe një burim themelor i formimit kulturor, gjuhësor dhe shpirtëror në historinë e shqiptarëve.
Fjalë kyçe: Kurani, shqiptarët, mektebi, medreseja, tefsiri, texhvidi, letërsia popullore, alhamiado, tradita islame shqiptare.
ABSTRACT
By: Osman Bekteshi
Mentor: Assoc. Prof. Dr. Sulejman Osmani
This study explores the presence, dissemination, and influence of the Holy Qur’an on the spiritual, educational, and literary life of Albanians throughout the centuries. Beginning with the early stages of Qur’anic education in mektebs and madrasas, the paper focuses on the development of traditional Islamic knowledge institutions, including memorization (ḥifẓ), Qur’anic exegesis (tafsīr), and the art of proper and melodious recitation (tajwīd). Particular attention is paid to the role of Albanian scholars in writing and disseminating tafsīr in the Albanian language, as well as the challenges faced during the communist period and the revival that followed in the 1990s.
The second part of the study analyzes the influence of the Qur’an on Albanian folk literature, with emphasis on didactic songs, religious motifs in epic narratives, lullabies, and everyday vocabulary, where one observes the natural intertwining of Islamic faith with folkloric and literary expressions.
Finally, the third chapter focuses on the connection between the Qur’an and Albanian Alhamiado literature, examining the historical context of writings in the Arabic script, Qur’anic translations from this period, and the lives and works of notable authors such as Hasan Zyko Kamberi, Nezim Frakulla, and Muhamed Kyçyku-Çami.
This study aims to demonstrate that the Qur’an is not only a sacred text for believers but also a foundational source for the cultural, linguistic, and spiritual formation in Albanian history.
Key words: Qur’an, Albanians, mekteb, madrasa, tafsīr, tajwīd, folk literature, Alhamiado, Albanian Islamic tradi
Prishtinë, 21.07.2025